Kimchi at kimjang: tradisyon ng pagbabahagi sa Korea
Nasa mesa ang kimchi sa halos bawat pagkaing Koreano, pero higit pa ito sa isang side dish. Tuwing huling bahagi ng taglagas, nagtitipon ang mga pamilya at magkakapitbahay para gumawa nang sabay-sabay ng napakaraming kimchi, isang tradisyong tinatawag na kimjang. Ipinapaliwanag ng gabay na ito kung ano ang kimchi, paano isinasagawa ang kimjang, at ang mga salita tungkol sa pagkain at table manners na makatutulong para ma-enjoy mo ang isang Korean na kainan.
Ano ang kimchi?
Ang kimchi (김치) ay isang pamilya ng mga inasnan at binurong ulam na gulay. Inaasnan muna ang mga gulay, saka hinahaluan ng mga pampalasa gaya ng red chili powder, bawang, luya, dahon ng sibuyas at inasnang lamang-dagat tulad ng patis o maliliit na inasnang hipon. Pagkatapos, hinahayaang mamburo ang kimchi.
Lactic acid bacteria ang gumagawa ng pagbuburo, ang parehong uri ng mabubuting mikrobyo na ginagawang yogurt ang gatas. Malutong at sariwa ang lasa ng bagong kimchi. Sa paglipas ng mga araw at linggo, lalo itong umaasim at lumalalim ang lasa. Parehong minamahal ang dalawang yugto: ang bagong kimchi kasama ng mainit na pagkain, at ang maasim na kimchi na matagal nang binuro para sa pagluluto.
Hindi laging pula ang kimchi. Ilang daang taon pa lang ang nakalipas mula nang maging karaniwan ang sili sa lutong Koreano, at may ilang uri ng kimchi na hanggang ngayon ay ginagawa nang walang sili.
Sa opisyal na romanisasyon, gimchi ang pagsulat sa salita, pero sobrang kilala ang English na baybay na kimchi kaya halos lahat ay iyon ang ginagamit. Ganoon din sa kimjang, na gimjang sa opisyal na romanisasyon.
Mga karaniwang uri ng kimchi
Daan-daan ang uri ng kimchi, at nag-iiba ang mga ito ayon sa rehiyon, panahon at resipe ng bawat pamilya. Ito ang mga pinakamadalas mong makikita.
| Korean | Romanisasyon | Ano ito |
|---|---|---|
| 배추김치 | baechugimchi | Kimchi na pechay Baguio (napa cabbage), ang klasikong pulang kimchi na naiisip ng karamihan |
| 깍두기 | kkakdugi | Mga cube ng Korean na labanos, malutong at medyo matamis |
| 총각김치 | chonggakgimchi | Maliliit at buong labanos kasama ang madahong tangkay; literal na “kimchi ng binata” ang ibig sabihin ng pangalan |
| 물김치 | mulgimchi | “Kimchi na tubig”: mga gulay sa malamig at banayad na sabaw, kadalasang hindi maanghang |
| 오이소박이 | oisobagi | Mga pipinong hiniwa at pinalamanan ng maanghang na palaman, paborito tuwing tagsibol at tag-init |
| 백김치 | baekgimchi | “Puting kimchi”: kimchi na repolyo na walang sili, banayad at nakapagpapapresko |
| 파김치 | pagimchi | Kimchi na dahon ng sibuyas, matapang at maanghang |
Kimjang: sabay-sabay na paggawa ng kimchi para sa taglamig
Noong unang panahon, mahirap makahanap ng sariwang gulay sa malamig na taglamig ng Korea. Kaya sa huling bahagi ng taglagas, kadalasan bandang Nobyembre o unang bahagi ng Disyembre, gumagawa ang mga pamilya ng sapat na kimchi hanggang tagsibol. Tinatawag na kimjang (김장) ang malaking okasyong ito ng paggawa ng kimchi.
Mabigat na trabaho ang kimjang, kaya ginagawa ito bilang isang team. Isang araw bago nito, hinahati sa dalawa ang mga pechay Baguio at ibinababad sa asin hanggang lumambot. Samantala, hinahalo ang palaman, na tinatawag na sok (속), mula sa ginadgad na labanos, chili powder, bawang, luya, dahon ng sibuyas at inasnang lamang-dagat. Sa araw ng kimjang, nakaupo ang lahat sa paligid ng malalaking palanggana, nakasuot ng rubber gloves, at ipinapahid ang pulang palaman sa pagitan ng bawat dahon ng repolyo.
Nagsasalitan ang mga kamag-anak, kapitbahay at kaibigan sa pagtulong sa bahay ng isa't isa, at umuuwi ang lahat na may dalang kimchi na maibabahagi. Paboritong gantimpala sa pagtatapos ng araw ang bossam (보쌈): mainit na nilagang baboy na binalot sa inasnang dahon ng repolyo kasama ang kaunting bagong palaman ng kimchi.
Ngayon, marami ang bumibili na lang ng kimchi o gumagawa ng mas kaunti, pero malaking okasyon pa rin ang kimjang. Nagdaraos ang mga paaralan, kompanya at lokal na grupo ng mga araw ng kimjang at ibinibigay ang kimchi sa mga kapitbahay na nangangailangan ng tulong sa panahon ng taglamig.
Isang tradisyong kinilala ng UNESCO
Noong 2013, isinama ang “Kimjang, making and sharing kimchi in the Republic of Korea” (Kimjang, ang paggawa at pagbabahagi ng kimchi sa Republic of Korea) sa Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity ng UNESCO. Hindi isang resipe ang pinararangalan ng listahang ito. Ang pinararangalan nito ay ang mismong gawain: mga tao mula sa iba't ibang henerasyon na magkakatabing nagtatrabaho, nagpapasa ng kaalaman, at nagbabahagi ng pagkain sa kanilang mga kapitbahay.
Hiwalay na idinagdag sa parehong listahan ang tradisyon ng paggawa ng kimchi ng North Korea noong 2015, tanda na pag-aari ng mga tao sa buong Korean Peninsula ang kimchi. Sa South Korea, Araw ng Kimchi na rin ang Nobyembre 22 mula pa noong 2020.
Mula sa banga hanggang sa kimchi fridge
Noon, iniimbak ang kimchi sa malalaking bangang luwad na tinatawag na onggi (옹기). Madalas ibinabaon ng mga pamilya ang mga banga nang bahagya sa lupa, kung saan nananatiling malamig at pantay ang temperatura buong taglamig, kaya dahan-dahang nabuburo ang kimchi at nananatiling masarap sa loob ng ilang buwan.
Mahirap gawin iyan sa isang apartment, kaya gumawa ang mga kompanyang Koreano ng makabagong solusyon: ang kimchi refrigerator, 김치냉장고 (gimchi naengjanggo). Lumaganap ito mula huling bahagi ng dekada 1990 at napakakaraniwan na ngayon sa mga tahanang Koreano. Pinapanatili nito ang napakapantay at malamig na temperatura para sa dahan-dahang pagbuburo at inilalayo ang matapang na amoy sa ibang pagkain. Marami ring pamilya ang gumagamit nito para sa prutas, gulay at bigas.
Kimchi sa bawat kainan
Ang karaniwang pagkain sa isang tahanang Koreano ay may bap (밥, kanin), isang sabaw o stew, at ilang maliliit na side dish na pinagsasaluhan na tinatawag na banchan (반찬). Kimchi ang banchan na halos hindi kailanman nawawala. Sa maraming restawran, libre ang banchan kasama ng main dish mo, at puwede kang humingi ng dagdag.
Mahusay ding sangkap ang maasim at matagal nang binurong kimchi. Ang kimchi jjigae ay kumukulong stew ng kimchi na may baboy o tofu, ang kimchi bokkeumbap ay kimchi fried rice, at ang kimchijeon ay malutong na kimchi pancake na hinahanap-hanap ng maraming Koreano kapag maulan.
Table manners sa Korean na kainan
- Hintaying damputin ng pinakamatandang tao sa mesa ang kanyang kutsara o chopsticks bago ka magsimulang kumain.
- Huwag kailanman itusok nang patayo ang chopsticks o kutsara sa mangkok ng kanin. Kamukha ito ng kaning iniaalay sa mga yumao sa isang seremonya ng pag-alala, kaya parang malas ito sa karaniwang kainan.
- Kumain ng kanin at sabaw gamit ang kutsara, at gamitin ang chopsticks para sa banchan. Kadalasang iniiwan ng mga Koreano ang mangkok ng kanin sa mesa sa halip na iangat ito papunta sa bibig.
- Kumuha ng banchan mula sa mga pinagsasaluhang plato nang paunti-unti, at huwag halukayin para hanapin ang pinakamagandang piraso.
- Magpasalamat bago at pagkatapos kumain. May mga nakapirming parirala ang Korean para dito, na nakalista sa ibaba.
Mas maluwag ang mga patakaran sa pamilya at magkakaibigan, at walang umaasang perpekto ang isang bisita. Ang pagmamasid sa ginagawa ng iba at ang pagsubok sa mga parirala ay magbibigay na ng napakagandang impresyon.
Mga salita at parirala tungkol sa pagkain na ita-type
I-type ang mga ito hanggang maging natural sa pakiramdam. Sinasabi ang mga parirala bago at pagkatapos kumain sa sinumang nagluto o nagbayad ng pagkain, at marami ring pamilya ang nagsasabi nito sa bahay.
| Korean | Romanisasyon | Kahulugan |
|---|---|---|
| 잘 먹겠습니다 | jal meokgetseumnida | Salamat sa pagkain (sinasabi bago kumain; literal na “kakain ako nang mabuti”) |
| 잘 먹었습니다 | jal meogeotseumnida | Salamat, nasarapan ako (sinasabi pagkatapos kumain; literal na “kumain ako nang mabuti”) |
| 맛있어요 | masisseoyo | Masarap |
| 매워요 | maewoyo | Maanghang |
| 많이 매워요? | mani maewoyo? | Sobrang anghang ba? |
| 배불러요 | baebulleoyo | Busog na ako |
| 더 주세요 | deo juseyo | Pahingi pa po |
| 김치 | gimchi | kimchi |
| 반찬 | banchan | mga side dish |
| 밥 | bap | kanin; “pagkain” din |
| 숟가락 | sutgarak | kutsara |
| 젓가락 | jeotgarak | chopsticks |
| 김치찌개 | gimchijjigae | kimchi stew |
| 김치볶음밥 | gimchibokkeumbap | sinangag na may kimchi |
| 김장 | gimjang | sabay-sabay na paggawa ng kimchi para sa taglamig |
Kung hirap ka sa maanghang, itanong ang 많이 매워요? bago mo tikman ang isang putahe. Karamihan ay masayang ituturo sa iyo ang mga banchan na hindi maanghang.
Bakit gimchi ang kimchi sa romanisasyon: madaling gabay sa romanisasyon ng Hangul
Bago sa Hangul? Magsimula sa aming gabay sa pag-aaral ng Hangul para sa mga K-pop fan