KoreanKeys
Tiếng Việt

Kimchi và kimjang: truyền thống sẻ chia của Hàn Quốc

Kimchi có mặt trong gần như mọi bữa ăn của người Hàn, nhưng nó còn hơn cả một món ăn kèm. Cứ mỗi độ cuối thu, các gia đình và hàng xóm lại tụ họp để cùng nhau muối một mẻ kimchi thật lớn, một truyền thống gọi là kimjang. Bài hướng dẫn này giải thích kimchi là gì, kimjang diễn ra thế nào, cùng những từ vựng về đồ ăn và phép lịch sự giúp bạn tận hưởng một bữa ăn Hàn Quốc.

Kimchi là gì?

Kimchi (김치) là tên gọi chung của một nhóm món rau muối và lên men. Rau được ướp muối trước, sau đó trộn với gia vị như ớt bột đỏ, tỏi, gừng, hành lá và hải sản muối như nước mắm hoặc mắm tép nhỏ. Rồi kimchi được để cho lên men.

Quá trình lên men do vi khuẩn axit lactic đảm nhận, cũng là loại vi sinh vật có lợi biến sữa thành sữa chua. Kimchi mới làm có vị giòn và tươi. Qua nhiều ngày, nhiều tuần, kimchi chua dần và đậm đà hơn. Cả hai giai đoạn đều được yêu thích: kimchi tươi ăn kèm bữa cơm nóng, còn kimchi chua đã lên men kỹ thì dùng để nấu ăn.

Kimchi không phải lúc nào cũng màu đỏ. Ớt chỉ trở nên phổ biến trong ẩm thực Hàn Quốc vài trăm năm gần đây, và đến nay vẫn có những loại kimchi làm hoàn toàn không có ớt.

Theo cách phiên âm La-tinh chính thức, từ này được viết là gimchi, nhưng cách viết tiếng Anh kimchi đã quá quen thuộc nên gần như ai cũng dùng. Kimjang cũng vậy, phiên âm chính thức là gimjang.

Những loại kimchi phổ biến

Có đến hàng trăm loại kimchi, thay đổi theo vùng miền, mùa và công thức của từng gia đình. Dưới đây là những loại bạn sẽ gặp thường xuyên nhất.

Tiếng HànPhiên âm La-tinhMô tả
배추김치baechugimchiKimchi cải thảo, loại kimchi đỏ kinh điển mà hầu hết mọi người nghĩ đến
깍두기kkakdugiCủ cải Hàn Quốc thái hạt lựu, giòn và hơi ngọt
총각김치chonggakgimchiCủ cải nhỏ để nguyên củ cùng cuống lá; tên gọi có nghĩa đen là "kimchi chàng trai độc thân"
물김치mulgimchi"Kimchi nước": rau ngâm trong nước dùng mát và dịu, thường không cay
오이소박이oisobagiDưa chuột khứa ra và nhồi nhân cay, được ưa chuộng vào mùa xuân và mùa hè
백김치baekgimchi"Kimchi trắng": kimchi cải thảo làm không có ớt, dịu nhẹ và thanh mát
파김치pagimchiKimchi hành lá, vị nồng và cay

Kimjang: cùng nhau làm kimchi cho mùa đông

Ngày xưa, rau tươi rất khó tìm trong mùa đông giá lạnh ở Hàn Quốc. Vì vậy vào cuối thu, thường khoảng tháng 11 hoặc đầu tháng 12, các gia đình làm đủ kimchi để ăn đến mùa xuân. Việc làm kimchi lớn này được gọi là kimjang (김장).

Kimjang là việc nặng nên mọi người làm cùng nhau. Một ngày trước, cải thảo được bổ đôi và ngâm muối cho đến khi mềm. Trong lúc đó, phần nhân gọi là sok (속) được trộn từ củ cải thái sợi, ớt bột, tỏi, gừng, hành lá và hải sản muối. Đến ngày kimjang, mọi người đeo găng tay cao su, ngồi quanh những chậu lớn và phết nhân đỏ vào giữa từng lá cải.

Họ hàng, hàng xóm và bạn bè lần lượt giúp nhà nhau, và ai cũng mang kimchi về để chia sẻ. Phần thưởng được yêu thích nhất vào cuối ngày là bossam (보쌈): thịt heo luộc còn ấm cuốn trong lá cải muối cùng một ít nhân kimchi tươi.

Ngày nay nhiều người mua kimchi hoặc chỉ làm ít, nhưng kimjang vẫn là một sự kiện lớn. Trường học, công ty và các nhóm địa phương tổ chức ngày kimjang và tặng kimchi cho những người hàng xóm cần giúp đỡ qua mùa đông.

Truyền thống được UNESCO công nhận

Năm 2013, "Kimjang, làm và chia sẻ kimchi ở Đại Hàn Dân Quốc" được ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hóa Phi vật thể Đại diện của Nhân loại của UNESCO. Sự công nhận này không dành cho một công thức nào, mà cho chính tập quán ấy: những người thuộc nhiều thế hệ cùng làm việc bên nhau, truyền lại kinh nghiệm và chia sẻ thức ăn với hàng xóm.

Truyền thống làm kimchi của Triều Tiên cũng được ghi danh riêng vào cùng danh sách năm 2015, cho thấy kimchi thuộc về người dân trên khắp bán đảo Triều Tiên. Ở Hàn Quốc, từ năm 2020, ngày 22 tháng 11 còn là Ngày Kimchi.

Từ chum sành đến tủ lạnh kimchi

Ngày trước, kimchi được cất trong những chiếc chum đất nung lớn gọi là onggi (옹기). Nhiều gia đình chôn một phần chum xuống đất, nơi nhiệt độ mát và ổn định suốt mùa đông, nhờ vậy kimchi lên men chậm và vẫn ngon trong nhiều tháng.

Ở chung cư thì khó làm được như vậy, nên các công ty Hàn Quốc đã phát triển một giải pháp hiện đại: tủ lạnh kimchi, 김치냉장고 (gimchi naengjanggo). Loại tủ này phổ biến từ cuối những năm 1990 và nay rất thường thấy trong các gia đình Hàn Quốc. Tủ giữ nhiệt độ lạnh và rất ổn định để kimchi lên men chậm, đồng thời giữ mùi nồng không lan sang thức ăn khác. Nhiều gia đình còn dùng nó để bảo quản trái cây, rau và gạo.

Kimchi trong mọi bữa ăn

Một bữa cơm gia đình Hàn Quốc điển hình có bap (밥, cơm), một món canh hoặc món hầm, và vài đĩa món ăn kèm nhỏ dùng chung gọi là banchan (반찬). Kimchi là món banchan gần như không bao giờ vắng mặt. Ở nhiều nhà hàng, banchan được phục vụ miễn phí kèm món chính và bạn có thể xin thêm.

Kimchi chua đã lên men kỹ cũng là một nguyên liệu tuyệt vời. Kimchi jjigae là món canh hầm kimchi sôi sùng sục với thịt heo hoặc đậu phụ, kimchi bokkeumbap là cơm chiên kimchi, còn kimchijeon là bánh xèo kimchi giòn rụm mà nhiều người Hàn thèm vào những ngày mưa.

Phép lịch sự khi ăn kiểu Hàn

Trong gia đình và bạn bè, các quy tắc thoải mái hơn, và không ai mong khách phải hoàn hảo. Chỉ cần quan sát mọi người và thử nói những câu này là bạn đã gây ấn tượng rất tốt rồi.

Từ vựng và câu nói về đồ ăn để luyện gõ

Hãy gõ cho đến khi thấy thật tự nhiên. Những câu nói trước và sau bữa ăn dành cho người đã nấu hoặc mời bữa, và nhiều gia đình cũng nói với nhau ở nhà.

Tiếng HànPhiên âm La-tinhNghĩa
잘 먹겠습니다jal meokgetseumnidaCảm ơn vì bữa ăn (nói trước khi ăn; nghĩa đen: "tôi sẽ ăn ngon")
잘 먹었습니다jal meogeotseumnidaCảm ơn, tôi ăn ngon lắm (nói sau khi ăn; nghĩa đen: "tôi đã ăn ngon")
맛있어요masisseoyoNgon quá
매워요maewoyoCay quá
많이 매워요?mani maewoyo?Có cay lắm không?
배불러요baebulleoyoTôi no rồi
더 주세요deo juseyoCho thêm ạ
김치gimchikimchi
반찬banchanmón ăn kèm
밥bapcơm; cũng có nghĩa là "bữa ăn"
숟가락sutgarakthìa
젓가락jeotgarakđũa
김치찌개gimchijjigaecanh hầm kimchi
김치볶음밥gimchibokkeumbapcơm chiên kimchi
김장gimjangcùng nhau làm kimchi cho mùa đông

Nếu bạn không ăn cay giỏi, hãy hỏi 많이 매워요? trước khi nếm một món. Hầu hết mọi người sẽ vui vẻ chỉ cho bạn những món banchan không cay.

Vì sao kimchi được phiên âm là gimchi: phiên âm Hangul thật đơn giản

Mới làm quen với Hangul? Hãy bắt đầu với hướng dẫn học Hangul dành cho fan K-pop

Bắt đầu luyện gõ

Quay lại tất cả hướng dẫn