เรื่องราวของฮันกึล: พระเจ้าเซจงและวันฮันกึล
ระบบการเขียนส่วนใหญ่ค่อย ๆ พัฒนาขึ้นมาตลอดหลายศตวรรษ และไม่มีใครรู้แน่ชัดว่าใครเป็นผู้คิดค้น แต่ฮันกึล ตัวอักษรเกาหลี นั้นแตกต่างออกไป เรารู้ว่าใครเป็นผู้สร้าง สร้างเมื่อไร และแม้แต่สร้างเพราะอะไร เพราะเหตุผลเหล่านั้นถูกบันทึกไว้ในหนังสือเมื่อปี 1446 นี่คือเรื่องราวนั้น และเหตุผลที่มันยังสำคัญเมื่อคุณเรียนอ่านและพิมพ์ภาษาเกาหลีในวันนี้
ก่อนมีฮันกึล: การเขียนด้วยอักษรจีน
เป็นเวลาหลายร้อยปีที่คนเกาหลีพูดภาษาเกาหลี แต่เขียนเป็นภาษาจีนคลาสสิก โดยใช้อักษรจีนที่เรียกว่าฮันจา (hanja) ภาษาเกาหลีกับภาษาจีนต่างกันมาก ทั้งไวยากรณ์และเสียง การจะเขียนความคิดแบบเกาหลีออกมาเป็นภาษาจีนจึงเหมือนต้องแปลทุกครั้งที่หยิบพู่กันขึ้นมา
นอกจากนี้ยังมีอักษรอีกหลายพันตัวที่ต้องจำ และต้องใช้เวลาเรียนหลายปี นักปราชญ์และขุนนางจากครอบครัวร่ำรวยทำได้ แต่ชาวนา คนทำงาน และผู้หญิงจำนวนมากแทบไม่มีโอกาสเลย เคยมีวิธีเก่า ๆ ที่ยืมอักษรจีนมาเขียนคำและคำลงท้ายในภาษาเกาหลี แต่ก็ยังเรียนยากและใช้ยากอยู่ดี
พระเจ้าเซจงกับฮุนมินจองอึม (Hunminjeongeum)
พระเจ้าเซจง (1397-1450) กษัตริย์องค์ที่สี่แห่งราชวงศ์โชซอน อยากให้คนธรรมดาสามารถเขียนภาษาของตัวเองได้ พระองค์จึงคิดค้นชุดตัวอักษรใหม่ทั้งหมด ซึ่งสร้างเสร็จในปี 1443 อีกสามปีต่อมา ในปี 1446 ตัวอักษรนี้ก็ได้รับการประกาศใช้อย่างเป็นทางการพร้อมกับหนังสือที่อธิบายวิธีใช้
อักษรใหม่นี้มีชื่อว่า ฮุนมินจองอึม (Hunminjeongeum) แปลว่า เสียงที่ถูกต้องสำหรับสอนประชาชน ในคำนำสั้น ๆ พระองค์อธิบายเหตุผลไว้ว่า ภาษาพูดของประเทศต่างจากภาษาจีน คนจำนวนมากจึงมีสิ่งที่อยากพูด แต่ไม่มีทางเขียนออกมาได้ พระองค์จึงสร้างตัวอักษรใหม่ 28 ตัว เพื่อให้ทุกคนเรียนได้ง่ายและใช้ได้ในชีวิตประจำวัน
นักปราชญ์จากสถาบันวิจัยของราชสำนักที่ชื่อว่า หอปราชญ์ (Jiphyeonjeon) ได้เขียนคำอธิบายอย่างละเอียดพร้อมตัวอย่าง เรียกว่า ฮุนมินจองอึมแฮรเย (Hunminjeongeum Haerye) ไม่ใช่ทุกคนในราชสำนักจะพอใจกับตัวอักษรใหม่นี้ ขุนนางบางคนแย้งว่าประเทศมีอักษรจีนก็เพียงพอแล้ว แต่พระเจ้าเซจงก็ยังเดินหน้าต่อ ต้นฉบับของหนังสือแฮรเยถูกค้นพบในปี 1940 และในปี 1997 ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกความทรงจำแห่งโลกของยูเนสโก (Memory of the World)
พยัญชนะที่มีรูปร่างตามอวัยวะในปาก
แนวคิดที่โด่งดังที่สุดของฮันกึลคือ พยัญชนะพื้นฐานเป็นภาพของอวัยวะที่ใช้ออกเสียง แต่ละตัวแสดงให้เห็นว่าลิ้น ปาก หรือคอของเรามีลักษณะอย่างไรตอนออกเสียงนั้น หนังสือปี 1446 อธิบายรูปร่างพื้นฐานไว้ห้าแบบ:
| ตัวอักษรพื้นฐาน | รูปร่างนี้แสดงอะไร | ตัวอักษรที่สร้างต่อจากตัวนี้ |
|---|---|---|
| ㄱ | โคนลิ้นยกขึ้นปิดลำคอ | ㅋ |
| ㄴ | ปลายลิ้นแตะปุ่มเหงือกหลังฟันบน | ㄷ ㅌ |
| ㅁ | รูปร่างของปาก | ㅂ ㅍ |
| ㅅ | รูปร่างของฟัน | ㅈ ㅊ |
| ㅇ | รูปร่างกลม ๆ ของลำคอ | ㅎ |
พยัญชนะตัวอื่น ๆ สร้างขึ้นโดยการเติมขีด และขีดที่เพิ่มขึ้นหมายถึงเสียงที่หนักขึ้น ㄱ เติมอีกหนึ่งขีดกลายเป็น ㅋ ซึ่งออกเสียงพร้อมลมพ่นออกมา ㄴ กลายเป็น ㄷ และ ㄷ กลายเป็น ㅌ ตัวอักษรในตระกูลเดียวกันออกเสียงจากตำแหน่งเดียวกันในปาก ตัวอักษรจึงบอกเราเองว่าเสียงไหนเป็นพวกเดียวกัน ส่วนการเขียนตัวอักษรซ้ำสองตัว เช่น ㄲ หรือ ㅆ จะได้เสียงที่เกร็งและหนักแน่น
สระจากฟ้า ดิน และมนุษย์
สำหรับสระ ผู้สร้างใช้สัญลักษณ์ง่าย ๆ สามแบบที่มีความหมายลึกซึ้ง จุดกลมแทนฟ้า เส้นแนวนอน ㅡ แทนดิน และเส้นแนวตั้ง ㅣ แทนมนุษย์ที่ยืนอยู่ระหว่างฟ้ากับดิน ตามแนวคิดของยุคนั้น ทั้งสามสิ่งนี้คือส่วนพื้นฐานของโลก
สระอื่น ๆ ทั้งหมดเกิดจากการรวมสามสัญลักษณ์นี้ วางจุดไว้เหนือเส้นนอนจะได้ ㅗ วางไว้ทางขวาของเส้นตั้งจะได้ ㅏ วางไว้ใต้เส้นนอนจะได้ ㅜ และวางไว้ทางซ้ายของเส้นตั้งจะได้ ㅓ ถ้าใช้สองจุดจะเพิ่มเสียง y เข้าไป: ㅛ ㅑ ㅠ ㅕ ปัจจุบันจุดนั้นเขียนเป็นขีดสั้น ๆ สระเหล่านี้จึงมีหน้าตาอย่างที่เห็นกันทุกวันนี้
ตัวอักษรดั้งเดิมมี 28 ตัว คือพยัญชนะ 17 ตัวและสระ 11 ตัว สี่ตัวในนั้น รวมถึงจุดฟ้าที่ใช้เป็นสระเดี่ยว ไม่ได้ใช้ในภาษาเกาหลีมาตรฐานแล้ว จึงเหลือตัวอักษรพื้นฐาน 24 ตัวที่ผู้เรียนเรียนกันในปัจจุบัน คือพยัญชนะ 14 ตัวและสระ 10 ตัว
ทำไมฮันกึลถึงเรียนง่าย
ฮันกึลมักถูกเรียกว่าเป็นหนึ่งในระบบการเขียนที่เรียนง่ายที่สุด และก็มีเหตุผลที่ดีด้วย:
- มีตัวอักษรพื้นฐานเพียง 24 ตัว ตัวอื่น ๆ เป็นตัวอักษรซ้อนหรือการรวมกันของตัวเหล่านี้
- รูปร่างช่วยใบ้ ตัวอักษรที่หน้าตาคล้ายกันจะมีเสียงที่เกี่ยวข้องกัน เรียนตัวหนึ่งแล้วก็ช่วยให้เรียนตัวอื่นได้ง่ายขึ้น
- ตัวอักษรแต่ละตัวมีเสียงค่อนข้างคงที่ บางเสียงเปลี่ยนไปเมื่ออยู่ระหว่างพยางค์ แต่การเปลี่ยนแปลงเหล่านั้นก็มีกฎที่ชัดเจน
- ตัวอักษรถูกรวมเป็นบล็อกพยางค์ คุณจึงอ่านทีละพยางค์ แทนที่จะอ่านตัวอักษรเรียงยาวเป็นแถว
- คุณออกเสียงคำได้ก่อนจะรู้ความหมายเสียอีก คำที่ยืมมาจากภาษาอังกฤษ เช่น 컴퓨터 (คอมพิวเตอร์) เดาความหมายได้ง่ายเมื่ออ่านออก
นักปราชญ์คนหนึ่งที่ร่วมเขียนหนังสือปี 1446 ถึงกับบอกว่า คนฉลาดเรียนตัวอักษรนี้ได้ก่อนหมดเช้า และคนที่เรียนช้าก็เรียนได้ภายในสิบวัน ผู้เรียนจำนวนมากในปัจจุบันก็พบว่าตัวเองอ่านฮันกึลง่าย ๆ ได้หลังจากฝึกเพียงไม่กี่วัน
ฮันกึลกลายมาเป็นอักษรในชีวิตประจำวันได้อย่างไร
ฮันกึลไม่ได้เข้ามาแทนที่อักษรจีนในทันที เป็นเวลากว่า 400 ปีที่บันทึกของราชการ การสอบรับราชการ และหนังสือวิชาการส่วนใหญ่ยังคงเขียนเป็นภาษาจีนคลาสสิก นักปราชญ์บางคนยังดูถูกตัวอักษรใหม่ และเรียกมันว่า ออนมุน (eonmun) ซึ่งเป็นคำธรรมดาที่หมายถึงอักษรที่ใช้กันทั่วไป ถึงอย่างนั้น ฮันกึลก็ถูกใช้อย่างแพร่หลายในจดหมาย เพลง บทกวี นิยายยอดนิยม และหนังสือแปล และมีความสำคัญเป็นพิเศษสำหรับผู้หญิงและคนธรรมดา
สิ่งต่าง ๆ เปลี่ยนไปในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ในปี 1894 การปฏิรูปของรัฐบาลกำหนดให้เอกสารราชการยึดอักษรเกาหลีเป็นหลัก ในปี 1896 หนังสือพิมพ์ The Independent (Dongnip Sinmun) กลายเป็นหนึ่งในหนังสือพิมพ์ฉบับแรก ๆ ที่พิมพ์ด้วยฮันกึลล้วน และยังเว้นวรรคระหว่างคำ ซึ่งเป็นธรรมเนียมที่ยังอยู่ในการเขียนภาษาเกาหลีจนถึงทุกวันนี้
ในช่วงต้นทศวรรษ 1900 นักภาษาศาสตร์ชื่อ ชูชีกยอง (Ju Si-gyeong) ช่วยเผยแพร่ชื่อ ฮันกึล ซึ่งมักอธิบายว่าหมายถึง อักษรอันยิ่งใหญ่ หรือ อักษรเกาหลี ในช่วงที่เกาหลีตกเป็นอาณานิคมของญี่ปุ่น (1910-1945) ภาษาเกาหลีถูกกีดกันออกจากโรงเรียนมากขึ้นเรื่อย ๆ แต่นักวิชาการก็ยังคงทำงานด้านภาษาต่อ และได้เผยแพร่หลักการสะกดคำแบบรวมเป็นมาตรฐานเดียวในปี 1933
หลังปี 1945 ฮันกึลกลายเป็นอักษรหลักของเกาหลี ทุกวันนี้แทบทุกอย่างในเกาหลีใต้ ตั้งแต่หนังสือเรียน ป้ายถนน ไปจนถึงข้อความในโทรศัพท์ ล้วนเขียนด้วยฮันกึล อักษรจีนยังโผล่มาให้เห็นบ้างเป็นครั้งคราว เช่น เพื่อทำให้ความหมายของคำชัดเจนขึ้น แต่ก็เป็นเพียงส่วนเสริมนาน ๆ ครั้งเท่านั้น เกาหลีเหนือก็ใช้ตัวอักษรชุดเดียวกันนี้เช่นกัน
วันฮันกึล: 9 ตุลาคม
เกาหลีใต้ฉลองวันฮันกึล หรือที่เรียกว่า ฮันกึลลัล (Hangeullal) ทุกปีในวันที่ 9 ตุลาคม เพื่อเป็นเกียรติแก่การสร้างตัวอักษรและการประกาศใช้ในปี 1446 วันที่นี้มาจากบันทึกที่ระบุว่าหนังสือแฮรเยเขียนเสร็จในช่วงต้นเดือนเก้าตามปฏิทินจันทรคติของปี 1446 ซึ่งตรงกับราววันที่ 9 ตุลาคมในปฏิทินปัจจุบัน
วันนี้ถูกจัดฉลองครั้งแรกในปี 1926 โดยกลุ่มนักวิชาการภาษาเกาหลี ตอนแรกเรียกว่า คากยานัล (Gagyanal) ตามพยางค์ 가 และ 갸 ซึ่งเป็นพยางค์แรก ๆ ที่คนท่องตอนหัดอ่าน สองปีต่อมาจึงเปลี่ยนชื่อเป็นฮันกึลลัล วันนี้กลายเป็นวันหยุดราชการในปี 1949 ในปี 1991 ถูกถอดออกจากรายชื่อวันหยุด แต่ในปี 2005 ได้รับการยกให้เป็นวันเฉลิมฉลองแห่งชาติ และตั้งแต่ปี 2013 ก็กลับมาเป็นวันหยุดราชการอีกครั้ง
ช่วงวันฮันกึลจะมีกิจกรรมเกี่ยวกับภาษาเกาหลี เช่น การประกวดเขียนเรียงความ การประกวดอักษรวิจิตร และนิทรรศการ ใจกลางกรุงโซล มีรูปปั้นขนาดใหญ่ของพระเจ้าเซจงประทับอยู่ที่ลานกวังฮวามุน และพระบรมฉายาลักษณ์ของพระองค์ก็อยู่บนธนบัตร 10,000 วอน ส่วนเกาหลีเหนือมีวันฉลองตัวอักษรของตัวเองในเดือนมกราคม
เรียนฮันกึลในวันนี้
ฮันกึลถูกออกแบบมาให้ทุกคนเรียนได้ และนั่นก็ยังเป็นจริงแม้ผ่านมาเกือบ 600 ปีแล้ว ถ้าคุณเพิ่งเริ่ม ให้เรียนตัวอักษรเป็นตระกูล ฝึกอ่านบล็อกพยางค์ แล้วลองพิมพ์ดู การพิมพ์เป็นวิธีที่ดีมากในการจำตัวอักษร เพราะนิ้วของคุณก็ได้เรียนรู้ทุกตัวไปด้วย
เพิ่งเริ่มรู้จักตัวอักษร? เริ่มจากคู่มือของเรา: เรียนฮันกึลให้ได้ในหนึ่งสัปดาห์
ดูว่าตัวอักษรฮันกึลแต่ละตัวอยู่ตรงไหนบนแป้นพิมพ์เกาหลี