Ang kuwento ng Hangul: Si Haring Sejong at ang Hangul Day
Karamihan sa mga sistema ng pagsulat ay dahan-dahang nabuo sa loob ng maraming siglo, at walang nakakaalam kung sino talaga ang nag-imbento ng mga ito. Iba ang Hangul, ang alpabetong Korean. Alam natin kung sino ang gumawa nito, kailan, at maging kung bakit, dahil isinulat ang mga dahilan sa isang aklat noong 1446. Narito ang kuwentong iyon, at kung bakit mahalaga pa rin ito sa pag-aaral mong magbasa at mag-type ng Korean ngayon.
Bago ang Hangul: pagsusulat gamit ang mga Chinese character
Sa loob ng maraming siglo, Korean ang sinasalita ng mga tao sa Korea pero Classical Chinese ang isinusulat nila, gamit ang mga Chinese character na tinatawag na hanja. Magkaibang-magkaiba ang Korean at Chinese, iba ang grammar at iba ang mga tunog, kaya ang pagsulat ng isang ideyang Korean sa Chinese ay parang pagsasalin nito tuwing hahawak ka ng brush.
Libu-libo rin ang mga character na kailangang kabisaduhin, at inaabot ng ilang taon ng pag-aaral bago matutunan ang mga ito. Kaya iyon ng mga iskolar at opisyal mula sa mayayamang pamilya, pero karamihan sa mga magsasaka, manggagawa at maraming kababaihan ay hindi kailanman nagkaroon ng pagkakataon. May ilang lumang paraan na humihiram ng mga Chinese character para isulat ang mga salita at hulapi ng Korean, pero mahirap pa ring matutunan at gamitin ang mga ito.
Si Haring Sejong at ang Hunminjeongeum
Gusto ni Haring Sejong (1397-1450), ang ikaapat na hari ng dinastiyang Joseon, na makasulat ang mga ordinaryong tao sa sarili nilang wika. Bumuo siya ng isang ganap na bagong hanay ng mga titik, na natapos noong 1443. Pagkalipas ng tatlong taon, noong 1446, opisyal na inihayag ang mga titik kasama ang isang aklat na nagpapaliwanag sa mga ito.
Hunminjeongeum ang tawag sa bagong sulat, na ang ibig sabihin ay ang mga tamang tunog para turuan ang taumbayan. Sa maikli niyang paunang salita, ipinaliwanag ng hari kung bakit niya ito ginawa: iba ang wika ng kanyang bansa sa Chinese, kaya maraming tao ang may gustong sabihin pero walang paraan para isulat ito. Gumawa siya ng 28 bagong titik para madali itong matutunan ng lahat at magamit sa araw-araw.
Ang mga iskolar ng royal research institute, ang Hall of Worthies (Jiphyeonjeon), ay sumulat ng detalyadong paliwanag na may mga halimbawa, na kilala bilang Hunminjeongeum Haerye. Hindi lahat sa korte ay natuwa sa mga bagong titik. May ilang opisyal na nagsabing sapat na sa bansa ang mga Chinese character, pero itinuloy pa rin ito ng hari. Natagpuan noong 1940 ang isang orihinal na kopya ng aklat na Haerye, at noong 1997 ay isinama ito sa UNESCO Memory of the World Register.
Mga katinig na hugis-bibig
Ang pinakatanyag na ideya sa Hangul ay larawan ng mga bahagi ng bibig at lalamunan ang mga pangunahing katinig. Ipinapakita ng bawat isa ang hitsura ng dila, bibig o lalamunan mo kapag binibigkas mo ang tunog na iyon. Limang pangunahing hugis ang inilalarawan ng aklat noong 1446:
| Pangunahing titik | Ipinapakita ng hugis | Mga titik na nabuo mula rito |
|---|---|---|
| ㄱ | Ang likod ng dila na humaharang sa lalamunan | ㅋ |
| ㄴ | Ang dulo ng dila na dumidikit sa gilagid sa likod ng mga ngipin sa itaas | ㄷ ㅌ |
| ㅁ | Ang hugis ng bibig | ㅂ ㅍ |
| ㅅ | Ang hugis ng ngipin | ㅈ ㅊ |
| ㅇ | Ang bilog na hugis ng lalamunan | ㅎ |
Nabuo ang ibang katinig sa pagdaragdag ng mga guhit, at ang dagdag na guhit ay nangangahulugang mas malakas na tunog. Ang ㄱ na may dagdag na isang guhit ay nagiging ㅋ, na binibigkas nang may buga ng hangin. Ang ㄴ ay nagiging ㄷ, at ang ㄷ ay nagiging ㅌ. Sa iisang bahagi ng bibig binibigkas ang mga titik na magkakapamilya, kaya ang alpabeto mismo ang nagpapakita kung aling mga tunog ang magkakaugnay. Kapag isinulat nang dalawang beses ang isang titik, gaya ng ㄲ o ㅆ, nagiging matigas (tense) ang tunog.
Mga patinig mula sa langit, lupa at tao
Para sa mga patinig, gumamit ang mga lumikha ng tatlong simpleng simbolo na may malalim na kahulugan. Ang bilog na tuldok ay para sa langit, ang pahigang guhit na ㅡ ay para sa lupa, at ang patayong guhit na ㅣ ay para sa taong nakatayo sa pagitan ng dalawa. Sa paniniwala noong panahong iyon, ito ang tatlong pangunahing bahagi ng mundo.
Kombinasyon ng tatlong ito ang lahat ng iba pang patinig. Ilagay ang tuldok sa itaas ng pahigang guhit at makukuha mo ang ㅗ. Ilagay ito sa kanan ng patayong guhit at makukuha mo ang ㅏ. Sa ibaba ng pahigang guhit, ㅜ ang lalabas, at sa kaliwa ng patayong guhit, ㅓ naman. Ang dalawang tuldok ay nagdaragdag ng tunog na y: ㅛ ㅑ ㅠ ㅕ. Ngayon, maikling guhit na ang pagsulat sa tuldok, kaya ganito ang hitsura ng mga patinig na ito.
May 28 titik ang orihinal na alpabeto: 17 katinig at 11 patinig. Apat sa mga ito, kasama ang tuldok ng langit na ginagamit bilang patinig nang mag-isa, ay hindi na ginagamit sa standard na Korean. Kaya 24 na pangunahing titik ang pinag-aaralan ng mga nag-aaral ngayon: 14 na katinig at 10 patinig.
Bakit madaling matutunan ang Hangul
Madalas sabihing isa ang Hangul sa pinakamadaling sistema ng pagsulat na matutunan, at may magagandang dahilan para doon:
- 24 lang ang pangunahing titik. Ang lahat ng iba ay dobleng titik o kombinasyon ng mga ito.
- Nagbibigay ng pahiwatig ang mga hugis. Magkaugnay ang tunog ng mga titik na magkamukha, kaya kapag natutunan mo ang isa, mas madali mong matututunan ang iba.
- Medyo pare-pareho ang tunog ng bawat titik. May ilang tunog na nagbabago sa pagitan ng mga pantig, pero sumusunod sa malinaw na mga patakaran ang mga pagbabagong iyon.
- Nakapangkat ang mga titik sa mga syllable block, kaya isang pantig ang binabasa mo bawat tingin sa halip na mahabang hanay ng hiwa-hiwalay na titik.
- Kaya mong bigkasin ang isang salita kahit hindi mo pa alam ang kahulugan nito. Ang mga salitang hiram sa English, gaya ng 컴퓨터 (computer), ay madaling hulaan kapag marunong ka nang magbasa.
Sinabi pa nga ng isa sa mga iskolar na sumulat ng aklat noong 1446 na kayang matutunan ng isang matalinong tao ang mga titik bago matapos ang umaga, at ng isang mas mabagal na mag-aaral sa loob ng sampung araw. Maraming nag-aaral ngayon ang nakakabasa na ng simpleng Hangul pagkatapos ng ilang araw na pagsasanay.
Paano naging pang-araw-araw na sulat ang Hangul
Hindi agad pinalitan ng Hangul ang mga Chinese character. Sa loob ng mahigit 400 taon, nanatili sa Classical Chinese ang mga talaan ng gobyerno, ang mga pagsusulit ng estado at karamihan sa mga aklat ng mga iskolar, at may ilang iskolar na minamaliit ang mga bagong titik at tinatawag itong eonmun, isang payak na salita para sa pang-araw-araw na pagsulat. Gayunman, malawak na ginamit ang Hangul sa mga liham, awit, tula, popular na nobela at isinaling aklat, at lalo itong mahalaga sa kababaihan at sa mga ordinaryong tao.
Nagbago ang lahat sa pagtatapos ng ika-19 na siglo. Noong 1894, ipinasya ng isang reporma ng gobyerno na dapat nakabatay sa sulat Korean ang mga opisyal na dokumento. Noong 1896, naging isa ang The Independent (Dongnip Sinmun) sa mga unang pahayagang inilimbag nang buo sa Hangul, at naglagay ito ng espasyo sa pagitan ng mga salita, isang kaugaliang bahagi pa rin ng pagsulat sa Korean hanggang ngayon.
Noong unang bahagi ng 1900s, tumulong ang dalubwikang si Ju Si-gyeong na palaganapin ang pangalang Hangul, na madalas ipaliwanag bilang ang dakilang sulat o ang sulat Korean. Sa panahon ng pananakop ng Japan (1910-1945), lalong itinulak palabas ng mga paaralan ang wikang Korean, pero patuloy itong pinag-aralan ng mga iskolar at naglathala sila ng pinag-isang mga patakaran sa pagbaybay noong 1933.
Pagkatapos ng 1945, naging pangunahing sulat sa Korea ang Hangul. Ngayon, halos lahat ng bagay sa South Korea, mula sa mga textbook hanggang sa mga karatula sa kalye at mga mensahe sa phone, ay nakasulat sa Hangul. Lumalabas pa rin paminsan-minsan ang mga Chinese character, halimbawa para linawin ang kahulugan ng isang salita, pero paminsan-minsang dagdag na lang ang mga ito. Parehong mga titik din ang ginagamit sa North Korea.
Hangul Day: Oktubre 9
Ipinagdiriwang ng South Korea ang Hangul Day, na tinatawag na Hangeullal, tuwing Oktubre 9 bawat taon. Pinararangalan nito ang paglikha ng alpabeto at ang paghahayag nito noong 1446. Galing ang petsa sa talaang natapos ang aklat na Haerye sa unang bahagi ng ikasiyam na buwan ng lunar calendar noong 1446, na pumapatak sa bandang Oktubre 9 sa kalendaryo natin ngayon.
Unang ipinagdiwang ang araw na ito noong 1926 ng isang grupo ng mga dalubwika sa Korean. Noong una, Gagyanal ang tawag dito, mula sa 가 at 갸, ang mga unang pantig na inuusal ng mga tao noong nag-aaral silang magbasa, at pagkalipas ng dalawang taon ay pinalitan ang pangalan nito ng Hangeullal. Naging pampublikong holiday ito noong 1949. Noong 1991, tinanggal ito sa listahan ng mga araw na walang pasok, pero ginawa itong pambansang araw ng pagdiriwang noong 2005, at mula 2013 ay pampublikong holiday na itong muli.
Tuwing Hangul Day, may mga event tungkol sa wikang Korean, gaya ng mga patimpalak sa pagsulat at calligraphy at mga eksibisyon. Sa gitna ng Seoul, nakaupo sa Gwanghwamun Square ang isang malaking estatwa ni Haring Sejong, at nasa 10,000 won na perang papel ang kanyang larawan. May sariling araw para sa alpabeto ang North Korea tuwing Enero.
Pag-aaral ng Hangul ngayon
Dinisenyo ang Hangul para matutunan ito ng kahit sino, at totoo pa rin iyon halos 600 taon ang lumipas. Kung nagsisimula ka pa lang, pag-aralan ang mga titik ayon sa kanilang pamilya, magsanay magbasa ng mga syllable block, at saka subukang i-type ang mga ito. Mahusay na paraan ang pagta-type para matandaan ang mga titik, dahil natututunan din ng mga daliri mo ang bawat isa.
Bago ka pa lang sa mga titik? Magsimula sa aming gabay: Matuto ng Hangul sa isang linggo
Tingnan kung saan nakalagay ang bawat titik ng Hangul sa Korean keyboard
Alamin kung paano isinusulat ang bawat titik sa romanization